Hoe herken je je eigen relatiepatroon?

Een relatiepatroon herkennen is lastiger dan het misschien klinkt. Want meestal voelt het helemaal niet alsof je in een patroon zit. Het voelt alsof je partner afstandelijk doet. Alsof jij alweer degene bent die alles moet regelen. Alsof de ander niet luistert. Alsof jij gewoon duidelijkheid wilt. Of alsof je partner van ieder klein ding een groot gesprek maakt. Je ziet vooral wat er op dat moment gebeurt.

Een relatiepatroon herken je pas wanneer je een stap verder kijkt: wat gebeurt er steeds opnieuw, wat raakt dat in jou en wat doe jij vervolgens?

Kijk niet alleen naar wat je partner doet

Als je ergens in vastloopt, is het logisch dat je aandacht eerst naar de ander gaat. Hij trekt zich steeds terug. Zij is zo kritisch. Hij neemt nooit initiatief. Zij heeft voortdurend bevestiging nodig. Hij luistert niet.

Misschien klopt dat ook. Maar als je je eigen relatiepatroon wilt herkennen, heb je jezelf een andere vraag te stellen:" Wat gebeurt er met míj wanneer de ander dit doet?" Stel dat je partner zich terugtrekt. Word jij dan onrustig? Ga je vragen stellen? Probeer je het gesprek alsnog op gang te krijgen? Ga je extra lief doen? Word je boos? Of denk je juist: "Zoek het dan maar uit." en trek jij je vervolgens ook terug? Het gedrag van je partner kan de aanleiding zijn. Jouw patroon wordt zichtbaar in wat er daarna in jou gebeurt.

Let vooral op situaties die steeds terugkomen

Een losse ruzie zegt nog niet zoveel. Interessanter wordt het wanneer je denkt: "Hier gaan we weer." Misschien hebben jullie iedere paar weken ongeveer dezelfde discussie, alleen begint die steeds ergens anders over. De ene keer over het huishouden. De volgende keer over een appje. Daarna over seks, de kinderen, geld of een weekend weg. Aan de oppervlakte zijn dat verschillende onderwerpen. Maar onder die gesprekken kan steeds hetzelfde gebeuren. Jij voelt je niet gehoord en gaat harder uitleggen. Je partner voelt kritiek en verdedigt zich. Daardoor voel jij je nóg minder gehoord en probeer je nog duidelijker te maken wat je bedoelt. Je partner ervaart nog meer kritiek en trekt zich uiteindelijk terug.

Het onderwerp verandert. De dynamiek tussen jullie blijft hetzelfde. Dát is waar je naar zoekt wanneer je een relatiepatroon probeert te herkennen.

Begin bij het moment waarop er iets in jou verandert

Een patroon wordt vaak pas zichtbaar wanneer het al volop bezig is. Je bent boos. Je hebt tien berichten gestuurd. Je hebt ja gezegd terwijl je nee bedoelde. Je bent dichtgeklapt. Of jullie zitten al een uur in een discussie.

Probeer daarom eens terug te gaan naar het moment vlak daarvoor. Wanneer veranderde er iets in jou? Misschien zag je dat je partner tijdens het eten weinig zei. Misschien kreeg je geen reactie op een bericht. Misschien hoorde je irritatie in een stem. Misschien stelde je partner een kritische vraag. Misschien wilde de ander iets zonder jou doen. Misschien zei iemand: "Ik weet even niet wat ik voel." Dat eerste moment is interessant. Want daar wordt je patroon vaak geactiveerd.

Wat voel je op dat moment?

We zijn gewend om snel naar onze gedachten te gaan. "Hij doet weer afstandelijk." "Zij begrijpt me niet." "Ik moet dit oplossen." Maar probeer eens een stap eerder te kijken. Wat voel je? Onrust? Verdriet? Boosheid? Schaamte? Teleurstelling? Machteloosheid? Angst? Of voel je juist bijna niets en merk je vooral dat je weg wilt?

Soms merk je het eerder in je lichaam dan in je hoofd. Je borst voelt gespannen. Je buik trekt samen. Je hartslag gaat omhoog. Je kaken spannen aan. Je voelt een soort onrust waardoor je iets móét doen. Of je voelt jezelf juist afsluiten. Dat lichamelijke moment kan een belangrijk signaal zijn dat er iets in je patroon wordt geraakt.

Welke betekenis geef je aan wat er gebeurt?

Twee mensen kunnen precies dezelfde situatie meemaken en er iets totaal anders in horen. Je partner zegt: "Ik wil vanavond even alleen zijn." De één denkt: "Prima, geniet ervan." De ander: "Waarom wil je niet bij mij zijn?" En weer iemand anders: "Fijn, dan heb ik ook even tijd voor mezelf." De gebeurtenis is hetzelfde. De betekenis verschilt.

Juist die betekenis vertelt je vaak iets over je patroon. Vraag jezelf daarom eens af: Wat betekent het voor mij als mijn partner dit doet? Misschien kom je uit bij: "Ik ben niet belangrijk." "Ik doe het alweer verkeerd." "Ik ben te veel." "Ik kan niet op je rekenen." "Straks raak ik je kwijt." "Mijn gevoelens doen er niet toe." "Ik moet dit zelf oplossen." "Als ik nu zeg wat ik nodig heb, ontstaat er gedoe." Dat zijn vaak de overtuigingen en angsten onder je reactie.

Kijk daarna naar wat je automatisch gaat doen

Als iets je raakt, probeer je daar meestal iets mee te doen. Niet altijd bewust. Je gaat bijvoorbeeld: meer contact zoeken, jezelf uitleggen, bevestiging vragen, controleren, pleasen, sussen, boos worden, je verdedigen, het probleem oplossen, je aanpassen, niets meer zeggen, of afstand nemen.

Dat gedrag is vaak bedoeld om iets vervelends te voorkomen. Je wilt voorkomen dat de ander weggaat. Dat er ruzie ontstaat. Dat je wordt afgewezen. Dat je tekortschiet. Dat iemand boos op je wordt. Of dat je opnieuw gekwetst raakt.

Daarom is alleen zeggen "ik moet dit gedrag niet meer doen" meestal niet genoeg. Het gedrag heeft een functie.

En wat roept jouw reactie op bij de ander?

Een relatiepatroon stopt niet bij jouw reactie. Wat jij doet, heeft weer invloed op de ander. Stel dat jij onrust voelt wanneer je partner afstand neemt. Je probeert de verbinding te herstellen en vraagt: "Is er iets?" De ander zegt nee. Maar je voelt dat er wel iets is, dus je vraagt opnieuw. "Weet je het zeker?" "Je doet anders." "Heb ik iets gedaan?" Jij probeert verbinding te krijgen. Je partner ervaart steeds meer druk en trekt zich verder terug. Dat terugtrekken bevestigt vervolgens jouw gevoel: "Zie je wel. Er ís iets." Dus ga je nog harder zoeken naar contact. Vanuit jouw kant voelt dat logisch. Vanuit de ander voelt afstand nemen misschien net zo logisch. Zo ontstaat een cirkel waarin jullie reacties elkaar steeds opnieuw versterken.

Je patroon zit soms juist in wat je niet doet

Een relatiepatroon is niet altijd zichtbaar in opvallend gedrag. Het kan ook zitten in alles wat je achterwege laat. Je zegt niet dat iets je pijn deed. Je vraagt niet om hulp. Je geeft geen grens aan. Je zegt niet dat je ergens geen zin in hebt. Je vertelt niet dat je onzeker bent. Je spreekt niet uit wat je werkelijk nodig hebt. Aan de buitenkant kan het daardoor lijken alsof er weinig aan de hand is. Maar ondertussen pas je je steeds verder aan. Of je bouwt langzaam frustratie op. Misschien denk je zelfs: "Ik ben helemaal geen pleaser. Ik doe juist vaak wat ik zelf wil." Maar pleasen gaat niet alleen over de ander overal zijn zin in geven. Het kan ook betekenen dat je op de momenten waarop iets werkelijk belangrijk voor je is je eigen gevoel of behoefte inslikt om gedoe, afwijzing of spanning te voorkomen. Ook dat kan een relatiepatroon zijn.

Kijk naar wat je in verschillende relaties herkent

Soms wordt je patroon pas duidelijk wanneer je niet alleen naar je huidige relatie kijkt. Denk eens terug aan eerdere relaties of mensen op wie je verliefd bent geweest. Wat kwam vaker terug? Misschien voelde je je steeds aangetrokken tot iemand die in het begin enthousiast was, maar later afstand nam. Misschien werd jij in relaties steeds degene die de kar trok. Misschien begon je iedere relatie ontspannen, maar raakte je steeds onzekerder zodra je echt gehecht raakte. Misschien paste je je steeds verder aan. Of gebeurde juist het tegenovergestelde: zodra iemand werkelijk beschikbaar werd, begon jij te twijfelen. De partners kunnen totaal verschillend zijn. Maar misschien herken je op een bepaald moment steeds hetzelfde gevoel in jezelf. Dat is vaak een belangrijke aanwijzing voor een relatiepatroon.

Luister ook naar zinnen die je vaak over relaties zegt

Soms verraadt je eigen taal je patroon. Bijvoorbeeld: "Waarom moet alles altijd van mij komen?" "Ik wil gewoon weten waar ik aan toe ben." "Ik heb geen zin in gedoe." "Ik kan het beter zelf doen." "Ik wil hem of haar gewoon wat tijd geven." "Ik wil niet te veel vragen." "Ik voel me zo snel benauwd." "Ik moet blijkbaar nóg duidelijker uitleggen wat ik bedoel." "Als ik niks zeg, hebben we in ieder geval geen ruzie."

Eén zo'n zin zegt natuurlijk nog niets. Maar als je merkt dat je steeds ongeveer hetzelfde zegt, kan daar een overtuiging of beschermingsreactie onder zitten die vaker terugkomt.

5 vragen om je eigen relatiepatroon te herkennen

Als je een situatie wilt onderzoeken, hoef je niet meteen je hele jeugd of relatiegeschiedenis te analyseren. Neem één recente situatie waarin je merkte dat je geraakt werd en loop deze vijf vragen langs:

1. Wat gebeurde er?
Beschrijf alleen de situatie. Nog zonder uitleg of oordeel.

2. Wat gebeurde er vervolgens in mij?
Wat voelde je? Wat gebeurde er in je lichaam? Welke gedachte schoot door je heen?

3. Wat betekende het gedrag van de ander voor mij?
Welke conclusie trok je?

4. Wat deed ik vervolgens?
Ging je praten, trekken, pleasen, verdedigen, oplossen, controleren, zwijgen of weg?

5. Wat gebeurde er daarna tussen ons?
Hoe reageerde de ander op jou? En wat deed die reactie vervolgens weer met jou?

Als je dit bij een paar situaties doet, zie je vaak vanzelf iets terugkomen. Niet noodzakelijk hetzelfde onderwerp. Wel dezelfde beweging.

Een patroon herkennen betekent niet dat jij het probleem bent

Naar je eigen aandeel kijken betekent niet dat alles aan jou ligt. Als je partner liegt, grenzen overschrijdt, je structureel kleineert of geen rekening met je houdt, wordt dat gedrag niet ineens jouw verantwoordelijkheid omdat jij een relatiepatroon hebt. Je hoeft ook niet iedere pijnlijke reactie bij jezelf te onderzoeken alsof je partner er niets mee te maken heeft. Het doel is niet: "Wat doe ik verkeerd?"

Het doel is: "Wat gebeurt er met mij in deze situatie en heb ik daar invloed op?"

Je kunt heel helder zien dat gedrag van een ander niet goed voor je is én tegelijkertijd onderzoeken waarom jij bijvoorbeeld blijft aanpassen, hopen, trekken of over je eigen grens heen gaat. Juist dat geeft je ruimte om het patroon te doorbreken.

Soms herken je het patroon pas achteraf

Verwacht niet dat je vanaf morgen ieder patroon ziet aankomen. In het begin merk je het misschien pas uren later. "O ja. Ik zei alweer dat het me niet uitmaakte terwijl het me wél uitmaakte." Of: "Ik heb de hele avond geprobeerd hem gerust te stellen terwijl ik eigenlijk zelf gekwetst was."

Later herken je het misschien terwijl het gebeurt. "Ik merk dat ik mezelf nu aan het verdedigen ben." En uiteindelijk kun je het soms al voelen voordat je automatisch reageert. "Dit is het punt waarop ik normaal gesproken ga trekken." "Dit is het moment waarop ik mezelf meestal inslik." "Nu wil ik eigenlijk dichtklappen." Dat moment is belangrijk. Want zolang een patroon volledig automatisch verloopt, lijkt het alsof je maar één mogelijke reactie hebt.

Zodra je het begint te herkennen, ontstaat er ruimte tussen wat je raakt en wat je vervolgens doet. En dan krijg je de mogelijkheid om iets te veranderen.

Wil je niet alleen je relatiepatroon herkennen, maar ook daadwerkelijk iets veranderen in de patronen waar je steeds tegenaan loopt?

Benieuwd wat ik voor jou of jullie kan betekenen? Plan een gratis kennismakingsgesprek.