De meest voorkomende relatiepatronen

De 5 meest voorkomende relatiepatronen

Misschien heb je het gevoel dat jullie steeds over iets anders ruzie maken. De ene keer gaat het over het huishouden. Dan over hoeveel tijd jullie samen doorbrengen. Over seks. De kinderen. Een appje waar niet op gereageerd werd. Of over wie er nu weer initiatief moet nemen. Maar als je beter kijkt, kan onder al die verschillende situaties steeds ongeveer hetzelfde gebeuren. De één trekt, de ander trekt zich terug. De één past zich aan, de ander neemt steeds meer ruimte in. De één probeert iets duidelijk te maken, de ander hoort vooral kritiek en verdedigt zich.

Dat zijn relatiepatronen. Niet het onderwerp van jullie ruzie is dan steeds hetzelfde, maar de dynamiek die tussen jullie ontstaat. Hieronder vind je 5 relatiepatronen die ik vaak tegenkom in mijn praktijk. Kijk tijdens het lezen niet alleen naar: "Welke doet mijn partner?" Kijk vooral naar: Wat gebeurt er tussen ons? Want een relatiepatroon ontstaat vaak juist in de wisselwerking tussen twee mensen.

1. De één past zich aan, de ander neemt steeds meer ruimte in

In deze dynamiek is één van beiden sterk gericht op de ander. Je voelt snel hoe de sfeer is. Je merkt wanneer je partner moe, gespannen of geïrriteerd is en houdt daar rekening mee. "Maakt mij niet uit." "Kies jij maar." "Nee hoor, is goed." Misschien heb je wel degelijk een voorkeur, maar die voelt op dat moment minder belangrijk dan de rust bewaren. Je schuift een grens wat op. Slikt een irritatie in. Past een plan aan. Of denkt: "Laat maar. Het is de discussie niet waard."

Dat kan heel lang goed lijken te gaan. Maar ondertussen krijgt de ander steeds minder informatie over wat jij werkelijk wilt. Daardoor kan diegene ongemerkt steeds meer ruimte gaan innemen. Tot degene die zich heeft aangepast op een gegeven moment denkt: "Waarom gaat het eigenlijk altijd zoals jij wilt?" Terwijl de ander oprecht kan denken: "Maar je zei toch dat je het prima vond?" 

De één ervaart: er wordt nooit rekening met mij gehouden. De ander ervaart: ik weet helemaal niet meer wat jij werkelijk wilt. Het patroon zit dus niet alleen in iemand die veel ruimte inneemt. Het zit óók in het steeds minder zichtbaar worden van degene die zich aanpast.

2. De één draagt steeds meer, de ander neemt steeds minder initiatief

Dit patroon kan heel onschuldig beginnen. Je helpt graag. Je denkt mee. Je ziet wat er nodig is en pakt het op. Je begint gesprekken wanneer er iets tussen jullie speelt. Je plant leuke dingen. Regelt praktische zaken. Houdt in de gaten wat er nog moet gebeuren. Als je partner ergens mee zit, probeer je te helpen. Niet omdat je alles wilt bepalen. Je wilt dat het goed gaat. Maar langzaam kan er iets verschuiven. Hoe meer jij gaat dragen, hoe minder ruimte er voor de ander overblijft om zelf verantwoordelijkheid te nemen. En als de ander weinig doet, ga jij juist nóg meer doen. Tot je denkt: "Waarom moet alles altijd van mij komen?" Ondertussen kan je partner iets heel anders ervaren: "Wat ik doe is toch nooit goed genoeg." Of: "Jij hebt het toch allemaal al bedacht." De één wordt steeds vermoeider en voelt zich alleen verantwoordelijk voor de relatie. De ander voelt zich steeds minder competent, gecontroleerd of bekritiseerd en trekt zich verder terug.

De één ervaart: als ik het niet doe, gebeurt er niets. De ander ervaart: ik krijg nauwelijks de kans om het op mijn manier te doen. En zo versterkt iedere reactie de volgende.

3. De één geeft kritiek, de ander verdedigt zich

Je mist iets van je partner. Aandacht. Betrokkenheid. Waardering. Hulp. Maar wat eruit komt, is bijvoorbeeld: "Je luistert ook nooit." "Je zit altijd op die telefoon." "Ik moet hier ook alles alleen doen." "Waarom moet ik hier iedere keer om vragen?" Onder die woorden kan iets heel anders zitten: Zie mij. Hoor mij. Ik mis je. Ik wil voelen dat we dit samen doen. Maar dat is niet wat je partner hoort. Die hoort: Ik doe het fout. Het is weer niet goed genoeg. Ik krijg alweer de schuld. En dus komt er een verdediging: "Dat is helemaal niet waar." "Jij doet precies hetzelfde." "Weet je wel hoeveel ik doe?" "Het is ook nooit goed bij jou." Daardoor voelt de eerste zich nog minder gehoord. Dus komen er meer voorbeelden, meer uitleg, meer frustratie en waarschijnlijk meer kritiek.

De één ervaart: waarom luister je niet naar wat ik probeer te zeggen? De ander ervaart: waarom zie je alleen wat ik verkeerd doe? Terwijl er onder de kritiek vaak een verlangen naar verbinding zit en onder de verdediging een gevoel van tekortschieten.

4. De één wil het nú uitpraten, de ander trekt zich terug

Er gebeurt iets tussen jullie. Een opmerking komt verkeerd binnen. Er ontstaat irritatie. Of jullie krijgen ruzie. De één wil erover praten. Het liefst meteen. "Wat gebeurde hier nou?" "Waarom reageer je zo?" "Kunnen we dit alsjeblieft uitpraten?" Niet praten voelt voor deze persoon vaak erger dan het conflict zelf. Zolang het niet is opgelost, blijft de spanning bestaan. De ander reageert precies andersom. Die heeft juist ruimte nodig om te kunnen zakken. Misschien weet diegene op het moment zelf niet wat hij of zij voelt. Misschien wordt de spanning te groot. Of voelt ieder nieuw gesprek als nóg meer druk. Dus komt: "Ik wil het hier nu niet over hebben." Of de ander wordt stil, loopt weg of sluit zich af. Voor degene die verbinding zoekt, voelt dat als afwijzing. Dus wordt er nog harder geprobeerd contact te krijgen. Nog één vraag. Nog één uitleg. Nog even checken. En hoe harder de één probeert het contact te herstellen, hoe groter de behoefte van de ander wordt om weg te gaan.

De één ervaart: je laat me alleen zodra het moeilijk wordt. De ander ervaart: je geeft me geen ruimte wanneer ik die nodig heb. Allebei proberen ze de spanning te verminderen. Alleen doen ze dat op precies tegenovergestelde manieren.

5. De één zoekt zekerheid en verbinding, de ander steeds meer ruimte

Dit patroon lijkt op het vorige, maar speelt niet alleen tijdens conflicten. De één voelt zich prettig bij veel contact en verbinding. Je merkt het snel wanneer de ander anders reageert. Minder appt. Minder initiatief neemt. Wat stiller is. Of ineens meer tijd voor zichzelf wil. Dat kan onzekerheid oproepen. "Is er iets?" "Gaat het nog goed tussen ons?" "Waarom hoor ik ineens zo weinig van je?" Je zoekt contact om weer te kunnen voelen: Wij zijn oké. De ander kan net zo goed verlangen naar liefde en verbinding, maar heeft meer behoefte aan autonomie en ruimte. Wanneer er steeds vaker bevestiging wordt gevraagd, kan dat als druk gaan voelen. "Waarom moet ik steeds bewijzen dat het goed zit?" "Ik heb gewoon even tijd voor mezelf nodig." En dus ontstaat meer afstand. Precies die afstand maakt de eerste weer onzekerder. Die zoekt nog meer contact, waarop de ander nog sterker behoefte krijgt aan ruimte.

De één ervaart: wil je mij eigenlijk wel echt? De ander ervaart: mag ik binnen deze relatie nog mijn eigen ruimte hebben? Het pijnlijke is dat beiden uiteindelijk precies krijgen waar ze bang voor zijn. De één krijgt steeds meer afstand. De ander steeds meer druk.

Je kunt jezelf in meerdere relatiepatronen herkennen

Misschien lees je dit en denk je: "Ik herken mezelf in drie van de vijf." Dat kan heel goed. Relatiepatronen zijn geen persoonlijkheidstypen. Je bent niet voor altijd 'de aanpasser', 'de terugtrekker' of 'degene die kritiek geeft'. Je reactie kan verschillen per relatie en zelfs per onderwerp. Je kunt jezelf bijvoorbeeld jarenlang aanpassen rond praktische zaken, maar tijdens een conflict juist degene zijn die blijft praten totdat het is opgelost. Of je zoekt veel bevestiging bij een partner die afstandelijk is, terwijl je bij een partner die veel nabijheid zoekt juist zelf behoefte aan ruimte krijgt.

Daarom vind ik etiketten meestal minder interessant dan de beweging die ontstaat. Niet: "Wat voor type ben ik?" Maar: Wat gebeurt er met mij wanneer er iets tussen mij en de ander gebeurt?

Kijk naar de dynamiek, niet alleen naar de persoon

Een veelgemaakte fout is dat we van een relatiedynamiek een eigenschap van één persoon maken. "Mijn partner kan niet communiceren." "Mijn partner heeft bindingsangst." "Mijn partner is veel te behoeftig." "Mijn partner is een controlfreak." Daarmee verdwijnt een belangrijk deel uit beeld. Namelijk wat er tussen jullie gebeurt.

Stel dat je partner zich terugtrekt en jij daardoor harder gaat trekken. Je kunt dan alleen kijken naar het terugtrekken: "Waarom doet mijn partner dit altijd?" Maar je kunt ook de hele beweging bekijken: mijn partner trekt zich terug → ik voel afstand → ik zoek meer contact → mijn partner ervaart druk → mijn partner trekt zich verder terug → ik voel nog meer afstand. Dan zie je ineens iets anders. Niet één probleem bij één persoon, maar een cirkel.

Dat betekent niet dat beide partners altijd evenveel verantwoordelijkheid dragen. En het betekent zeker niet dat kwetsend, controlerend of grensoverschrijdend gedrag ineens onderdeel wordt van een neutraal 'patroon' waarvoor je samen verantwoordelijk bent. Maar in veel gewone relatieconflicten helpt het enorm om niet alleen te kijken naar wat de ander doet. Kijk naar wat er daarna met jou gebeurt en wat jouw reactie vervolgens weer bij de ander oproept.

Wat is jouw terugkerende positie?

Als je wilt ontdekken welk relatiepatroon bij jou vaak terugkomt, kijk dan eens minder naar het onderwerp van jullie problemen en meer naar jouw positie daarin. Ben jij vaak degene die zich aanpast om de sfeer goed te houden? Die de verantwoordelijkheid voor de relatie draagt? Die het gesprek probeert te herstellen? Bevestiging zoekt zodra er afstand ontstaat? Zich verdedigt zodra er kritiek komt? Dichtklapt wanneer emoties oplopen? De ander probeert te helpen, redden of veranderen? Of afstand neemt zodra iemand te dichtbij komt?

Kijk daarna één stap verder: wat probeert die reactie voor jou op te lossen? Misschien probeer je afwijzing te voorkomen. Ruzie te voorkomen. Controle te houden. Niet tekort te schieten. De verbinding te bewaren. Of te voorkomen dat je jezelf verliest. Daar wordt jouw persoonlijke relatiepatroon veel interessanter dan een simpel label.

Een relatiepatroon is geen vaststaand type

Het doel van deze 5 patronen is niet dat je jezelf in een hokje stopt. Het gaat erom dat je gaat herkennen: "O, wacht. Dít gebeurt er steeds tussen ons." Misschien zie je ineens waarom een gesprek dat goed begint toch iedere keer op hetzelfde punt eindigt. Of waarom je in verschillende relaties uiteindelijk steeds ongeveer hetzelfde gevoel krijgt. Dat herkennen is belangrijk. Want zolang je alleen naar het onderwerp kijkt, blijf je proberen het volgende conflict beter op te lossen. Zodra je de terugkerende beweging ziet, kun je naar iets anders gaan kijken: wat houdt dit patroon in stand en wat kan ik daarin anders gaan doen?

Wil je niet alleen herkennen welk relatiepatroon bij jou of tussen jullie speelt, maar het patroon ook daadwerkelijk leren doorbreken?
Benieuwd wat ik voor jou of jullie kan betekenen? Plan een gratis kennismakingsgesprek.