Wat zijn relatiepatronen?

Je neemt je voor om het deze keer anders te doen. Niet weer degene zijn die zich voortdurend aanpast. Niet direct in paniek raken als iemand afstand neemt. Niet dichtklappen zodra een gesprek spannend wordt. Niet opnieuw vallen voor iemand bij wie je vanaf het begin al moet zoeken naar verbinding. En toch gebeurt het. Misschien met een andere partner en in een andere situatie. Maar ergens herken je hetzelfde gevoel. Dat is vaak waar een relatiepatroon zichtbaar wordt.

Een relatiepatroon is een manier van denken, voelen en reageren die zich in relaties steeds opnieuw herhaalt.

Vaak gebeurt dat zo automatisch dat je vooral ziet wat de ander doet. Je merkt minder goed wat er vlak daarvoor bij jou gebeurt en hoe jouw reactie vervolgens weer iets oproept bij de ander. Een patroon kan binnen één relatie steeds terugkomen. Maar het kan ook betekenen dat je in verschillende relaties tegen ongeveer hetzelfde aanloopt.

Hoe ziet een relatiepatroon eruit?

Stel dat je partner stiller is dan normaal. Je merkt het meteen. Je vraagt of er iets is. "Nee hoor", zegt je partner. Maar voor jou voelt het niet als niets. Je merkt dat je alert wordt. Je gaat nog een keer vragen of er iets is. Misschien probeer je extra lief te zijn. Of je voelt irritatie: waarom zegt de ander niet gewoon wat er aan de hand is?

Je partner ervaart ondertussen steeds meer druk en trekt zich verder terug. Dat bevestigt precies wat jij al voelde: er ís afstand. Dus probeer jij de verbinding nog harder te herstellen. En je partner neemt nog meer ruimte. Aan het einde van de avond kan het voelen alsof het probleem is dat de één niet wil praten en de ander maar blijft doorgaan.

Maar dat is alleen wat je aan de buitenkant ziet. Het patroon zit in wat er tussen jullie gebeurt. De één voelt afstand en zoekt meer contact. De ander ervaart druk en neemt meer afstand. Die afstand maakt de eerste nog onrustiger, waardoor die nog harder probeert verbinding te krijgen. Geen van beiden begint de avond met het plan om dit te laten escaleren. Toch belanden jullie samen opnieuw op dezelfde plek. Dát is een relatiepatroon.

Een relatiepatroon is meer dan gedrag

Als je alleen naar gedrag kijkt, kun je gemakkelijk denken:
"Ik moet gewoon minder vragen."
"Ik moet leren praten in plaats van dichtklappen."
"Ik moet beter mijn grenzen aangeven."
"Ik moet niet zo jaloers zijn."
Maar daarmee kijk je alleen naar wat je doet.

Interessanter is wat er vlak daarvoor gebeurt.
Waarom voelt het zo bedreigend als je partner afstand neemt?
Wat gebeurt er vanbinnen wanneer iemand teleurgesteld in je is?
Waarom zeg je "maakt mij niet uit" terwijl je eigenlijk wel degelijk een voorkeur hebt?
Waarom klap je dicht op het moment dat je partner juist een antwoord van je wil?
Waarom blijf je investeren in iemand van wie je ergens ook weet dat diegene jou niet kan geven wat je nodig hebt?

Onder gedrag zit vaak een gevoel, angst of overtuiging.
"Straks raak ik je kwijt."
"Ik doe het toch nooit goed."
"Als ik zeg wat ik werkelijk wil, ontstaat er gedoe."
"Ik moet zorgen dat het goed blijft tussen ons."
"Als iemand echt dichtbij komt, raak ik mezelf kwijt."

Je reactie is dan niet zomaar een slechte gewoonte. Op dat moment probeert een deel van jou iets te voorkomen of te beschermen. Dat maakt een relatiepatroon vaak zo hardnekkig.

Relatiepatronen zijn niet per definitie ongezond

Iedereen ontwikkelt manieren om met verbinding, afstand, spanning en kwetsbaarheid om te gaan. Dat is op zichzelf geen probleem. Een patroon wordt vooral lastig wanneer je reactie zo automatisch wordt dat je eigenlijk geen keuze meer ervaart.

Je wilt bijvoorbeeld je grens aangeven, maar slikt hem toch in.
Je wilt je partner ruimte geven, maar merkt dat je blijft appen.
Je wilt vertellen dat iets je pijn doet, maar voor je het weet ben je boos.
Je wilt tijdens een conflict in gesprek blijven, maar voelt letterlijk dat je dichtgaat.
Of je weet rationeel dat een relatie je weinig brengt, terwijl je emotioneel steeds opnieuw naar die persoon toe wordt getrokken.
Dan bepaalt het patroon steeds meer hoe je reageert, ook wanneer je hoofd allang begrijpt dat die reactie je niet helpt.

Welke relatiepatronen komen vaak voor?

Relatiepatronen kunnen er heel verschillend uitzien. De één past zich gemakkelijk aan. Die voelt goed aan wat de ander nodig heeft, houdt rekening met de sfeer en schuift eigen behoeften ongemerkt naar achteren. Een ander zoekt juist veel bevestiging. Een paar uur niets horen kan al genoeg zijn om onrust te voelen. Niet omdat diegene bewust wil controleren, maar omdat afstand snel als afwijzing voelt. Er zijn ook mensen die zich bij spanning juist terugtrekken. Ze hebben tijd nodig, trekken zich terug of voelen even helemaal niet meer wat ze willen. Voor een partner kan dat overkomen als desinteresse, terwijl er vanbinnen juist veel gebeurt. En soms ontstaat er een combinatie.

Hoe meer de één wil praten, hoe meer de ander dichtklapt.
Hoe meer de één zich aanpast, hoe vanzelfsprekender het wordt dat de ander ruimte inneemt.
Hoe meer de één bevestiging zoekt, hoe meer de ander behoefte krijgt aan vrijheid.
Hoe meer de één probeert de relatie te redden, hoe minder verantwoordelijkheid de ander hoeft te nemen.

Daarom kijk ik bij relatiepatronen liever niet alleen naar één persoon. Zeker binnen een relatie is de wisselwerking belangrijk.

Betekent een relatiepatroon dat jullie allebei evenveel verantwoordelijkheid ervoor hebbben?

Nee. Dat onderscheid is belangrijk. Dat er een dynamiek tussen twee mensen ontstaat, betekent niet dat beide partners automatisch evenveel bijdragen aan ieder probleem. En het betekent al helemaal niet dat grensoverschrijdend, controlerend of kwetsend gedrag ineens de verantwoordelijkheid van twee mensen wordt.

Je kunt wel onderzoeken wat een situatie bij jou oproept en hoe jij daarop reageert, zonder daarmee gedrag van een ander goed te praten. Ook dat is onderdeel van patronen doorbreken: leren zien wat van jou is en wat niet.

Waarom zie je je eigen patroon vaak zo moeilijk?

Omdat het vanbinnen logisch voelt.

Als jij bang bent dat iemand afstand neemt, voelt contact zoeken niet als een patroon. Het voelt als proberen de relatie goed te houden.
Als jij hebt geleerd dat ruzie gevaarlijk is, voelt aanpassen niet als jezelf wegcijferen. Het voelt als verstandig zijn.
Als nabijheid bij jou spanning oproept, voelt afstand nemen niet als bindingsangst. Het voelt alsof je even ruimte nodig hebt om helder te kunnen denken.
En als jij gewend bent veel verantwoordelijkheid te dragen, voelt zorgen voor de ander niet als pleasen. Het voelt als wie jij bent.

Dat is precies waarom je een patroon niet altijd herkent aan het gedrag zelf. Je herkent het eerder aan de herhaling. Je komt steeds op ongeveer hetzelfde punt terecht. Je voelt je opnieuw degene die harder trekt. Je raakt jezelf opnieuw kwijt. Je valt opnieuw op iemand die moeilijk bereikbaar is. Je voelt je opnieuw afgewezen zodra iemand ruimte nodig heeft. Of je merkt dat verschillende partners uiteindelijk hetzelfde tegen je zeggen.

Niet iedere herhaling betekent automatisch dat er een diep psychologisch patroon onder zit. Maar wanneer situaties, gevoelens en reacties zich blijven herhalen, is het wel interessant om niet alleen meer naar de ander of naar de laatste ruzie te kijken.

Hoe ontstaan relatiepatronen?

Relatiepatronen ontstaan niet op één vaste manier. Wat je in je jeugd hebt geleerd over liefde, veiligheid, aandacht, afwijzing en emoties kan een rol spelen. Net als eerdere relaties, verlies, afwijzing of andere ervaringen waarin je hebt geleerd wat je moet doen om verbinding te houden of jezelf te beschermen.

Een kind dat merkt dat er weinig ruimte is voor boosheid, kan bijvoorbeeld leren gevoelens in te slikken.
Iemand die liefde als onvoorspelbaar heeft ervaren, kan later extra alert worden op signalen van afstand.
En iemand die zich vroeger vooral zelf moest redden, kan moeite krijgen met afhankelijk zijn van een partner.

Dat betekent niet dat je voor ieder relatieprobleem terug moet naar je jeugd.
Het betekent ook niet dat je ouders overal de oorzaak van zijn. Het gaat erom dat je ergens hebt geleerd wat voor jou werkt wanneer verbinding spannend wordt. Die reactie kan jarenlang heel logisch zijn geweest. Alleen kan een oplossing die vroeger hielp, je later juist in de weg gaan zitten.

Waarom herhaal je een patroon terwijl je weet dat het niet werkt?

Dit is voor veel mensen het frustrerendste gedeelte. Je ziet het inmiddels. Je begrijpt waar het vandaan komt. En toch doe je het opnieuw.

Dat komt doordat begrijpen en anders reageren twee verschillende dingen zijn.
Je kunt prima weten dat je partner niet meteen bij je weggaat omdat er een paar uur geen bericht komt en tóch onrust voelen.
Je kunt begrijpen dat je niet verantwoordelijk bent voor de stemming van je partner en jezelf tóch onmiddellijk aanpassen zodra je spanning voelt.
Je kunt weten dat dichtklappen een gesprek moeilijker maakt en op het moment zelf tóch geen woord meer uit kunnen brengen.

Dat is waarom ik inzicht nooit als eindpunt zie. Het is een belangrijke eerste stap. Want wat je niet ziet, kun je moeilijk veranderen. Maar uiteindelijk gaat het erom dat je op het moment waarop je normaal automatisch je oude afslag neemt, iets anders leert doen.

Kun je een relatiepatroon veranderen?

Ja, relatiepatronen kunnen veranderen. Dat begint meestal niet met jezelf dwingen om voortaan precies het tegenovergestelde te doen.

Als jij je jarenlang hebt aangepast om spanning te voorkomen, is de oplossing niet simpelweg: "Zeg gewoon wat je wilt."
Als jij in paniek raakt van afstand, helpt "laat het gewoon los" meestal ook niet.
En tegen iemand die tijdens conflicten dichtklapt zeggen dat diegene "gewoon moet communiceren" mist precies waar het probleem zit.

Je wilt eerst begrijpen wat er gebeurt op het moment dat het patroon wordt geactiveerd.
Wat raakt je?
Wat voel je in je lichaam?
Welke gedachte schiet erdoorheen?
Waar ben je op dat moment bang voor?
Wat doe je vervolgens?
En wat roept dat weer op bij de ander?
Daar ontstaat ruimte voor verandering.

Niet doordat je jezelf vertelt dat je anders moet zijn, maar doordat je steeds eerder leert herkennen: hier gebeurt het.

Kan één partner een relatiepatroon veranderen?

Eén partner kan een relatiepatroon in beweging brengen.

Een patroon tussen twee mensen bestaat namelijk bij de gratie van voorspelbare reacties op elkaar. Wanneer één van beiden anders gaat reageren, verandert er iets in die wisselwerking.

Stel dat je normaal onmiddellijk gaat trekken wanneer je partner afstand neemt. Als je die onrust eerder leert herkennen en niet direct vanuit die angst reageert, krijgt het bekende patroon minder voeding. Dat betekent niet dat jij daarmee verantwoordelijk bent voor de hele relatie. Je kunt jouw deel veranderen. De ander blijft verantwoordelijk voor het eigen gedrag en de eigen bereidheid om naar zichzelf te kijken.

Soms ontstaat daardoor samen beweging.
Soms wordt juist duidelijker dat jij verandert en de ander niet mee wil of kan bewegen.
Ook dat is waardevolle informatie.

Je relatiepatroon herkennen is iets anders dan jezelf de schuld geven.

Als je ontdekt dat je zelf onderdeel bent van een terugkerend patroon, kan dat confronterend zijn. Zeker wanneer je lang hebt gedacht: "Als mijn partner nou gewoon..." Maar verantwoordelijkheid nemen voor jouw aandeel betekent niet dat alles jouw schuld is.

Eigenlijk is het tegenovergestelde interessanter. Zolang verandering volledig afhankelijk is van wat de ander doet, kun jij alleen maar wachten. Tot je partner meer communiceert. Meer bevestiging geeft. Minder boos wordt. Meer initiatief neemt. Eindelijk begrijpt wat jij nodig hebt.

Zodra je jouw eigen patroon begint te herkennen, ontstaat er ruimte. Je kunt gaan onderzoeken waar jij jezelf verliest. Waar je over je eigen grens gaat. Waar je vanuit angst reageert. Waar je blijft trekken aan iets wat de ander niet geeft. Of waar je juist verdwijnt zodra verbinding spannend wordt. Daar heb je invloed op.

Dat is voor mij de kern van werken met relatiepatronen. Niet zoeken naar wie het fout doet. Wel steeds beter begrijpen wat er gebeurt, waarom jij doet wat je doet en waar je een andere beweging kunt maken.

Binnen de Verlichte Liefdesmethode® kijken we daarom niet alleen naar het zichtbare probleem in een relatie. We gaan op zoek naar het patroon eronder en naar wat maakt dat je daar, ondanks alles wat je inmiddels weet, toch steeds opnieuw in terechtkomt. Wil je niet alleen begrijpen wat er gebeurt, maar ook daadwerkelijk iets veranderen in de patronen waar je steeds tegenaan loopt?

Benieuwd wat ik voor jou of jullie kan betekenen? Plan een gratis kennismakingsgesprek.