Relatiepatronen

Waarom val je steeds terug in hetzelfde relatiepatroon?

Je neemt je voor om het de volgende keer anders te doen. Niet meteen in de verdediging schieten, niet opnieuw vragen of er iets is, niet dichtklappen zodra het gesprek spannend wordt, eerder zeggen wat je nodig hebt of niet automatisch toegeven om de sfeer goed te houden. En dan gebeurt er iets. Je partner reageert kortaf, trekt zich terug, is teleurgesteld, geeft kritiek of zegt iets wat precies verkeerd binnenkomt. Binnen een paar seconden ben je alweer aan het uitleggen, verdedigen, aanpassen, controleren, trekken of terugtrekken. Achteraf denk je: "Waarom deed ik dit nou weer? Ik wist toch dat ik het anders wilde doen?" Dat je terugvalt in hetzelfde relatiepatroon betekent niet dat je niet begrijpt wat er gebeurt. Anders reageren is alleen het moeilijkst op precies het moment waarop je vertrouwde reactie het meest nodig lijkt.

Je reageert niet alleen op wat er gebeurt

Stel dat je partner een avond minder behoefte heeft aan contact. Op zichzelf is dat alleen een gebeurtenis. Maar wat die gebeurtenis met jou doet, hangt af van de betekenis die jij eraan geeft. Misschien denk je: "Prima, die heeft gewoon even tijd voor zichzelf." Maar misschien voel je onmiddellijk: "Er klopt iets niet." Of: "Heb ik iets verkeerd gedaan?" Of zelfs: "Straks wil hij of zij niet meer verder met mij." Je reageert dan niet alleen op een partner die wat afstand neemt. Je reageert ook op wat die afstand voor jou betekent.

Hetzelfde geldt voor kritiek. De één hoort: "Mijn partner vindt dit vervelend." Een ander hoort: "Ik doe het alweer niet goed." En iemand anders hoort: "Jij bepaalt niet wat ik moet doen." Dezelfde opmerking kan daardoor totaal verschillende reacties oproepen. Dat is waarom het soms zo moeilijk is om tegen jezelf te zeggen: "Ik moet gewoon rustiger reageren." Voor jou voelt er op dat moment veel meer dan alleen wat er feitelijk gebeurt.

Je automatische reactie probeert je ergens tegen te beschermen

Veel reacties binnen een relatiepatroon hebben een beschermende functie. Als je bang bent om iemand kwijt te raken, kan contact zoeken helpen om de verbinding te herstellen. Als kritiek bij jou snel het gevoel oproept dat je tekortschiet, kan jezelf verdedigen helpen om dat gevoel weg te krijgen. Als ruzie onveilig voelt, kan aanpassen of zwijgen ervoor zorgen dat de spanning afneemt. En als afhankelijk zijn kwetsbaar voelt, kan afstand nemen ervoor zorgen dat je de ander minder nodig hebt. Daarom kan gedrag waarvan je inmiddels weet dat het je niet helpt, op het moment zelf toch heel logisch voelen. Je denkt niet: "Ik stap nu weer in mijn relatiepatroon." Je voelt vooral: "Ik moet weten waar ik aan toe ben." "Ik wil dat dit stopt." "Ik moet mezelf uitleggen." "Laat maar, ik zeg wel niets." Je automatische reactie probeert iets voor je op te lossen. En juist daarom is die niet altijd gemakkelijk los te laten.

Anders reageren kan eerst juist meer spanning geven

Stel dat je gewend bent om je aan te passen zodra iemand teleurgesteld in je is. Je wilt leren om meer bij jezelf te blijven. Dus deze keer zeg je niet: "Oké, dan doen we het wel zoals jij wilt." Je houdt vast aan wat voor jou belangrijk is. Dan kan er iets onverwachts gebeuren: je voelt je niet meteen sterker of vrijer. Je voelt juist méér spanning. Je ziet dat je partner teleurgesteld is, voelt schuld, vraagt je af of je egoïstisch bent en krijgt misschien de neiging om alsnog terug te komen op wat je hebt gezegd.

Hetzelfde gebeurt wanneer je gewend bent bevestiging te zoeken. Besluit je een keer niet opnieuw te appen, dan verdwijnt je onzekerheid niet automatisch. Je zit juist met die onzekerheid zonder je gebruikelijke manier om haar snel te verminderen. Of je bent gewend om jezelf tijdens een conflict uitgebreid te verdedigen. Als je daarmee stopt, moet je ineens voelen wat de woorden van de ander met je doen. Anders reageren betekent daarom soms dat je eerst méér moet kunnen verdragen, voordat het gemakkelijker wordt.

Je lichaam kan al reageren voordat je hoofd begrijpt wat er gebeurt

Soms merk je je reactie eerst lichamelijk. Je hartslag gaat omhoog, je voelt spanning in je buik of borst, je kaken spannen aan, je voelt warmte opkomen, wordt onrustig of merkt juist dat je helemaal dichtgaat. Pas daarna komen gedachten als: "Dit gaat fout." "Ik moet iets doen." "Ik wil hier weg." "Hij luistert toch niet." "Ze gaat me verlaten." Dat kan verklaren waarom goede voornemens soms zo weinig lijken uit te halen op het moment dat je werkelijk geraakt wordt. Je hebt thuis bedacht hoe je wilt reageren, maar in de situatie zelf is er al van alles in beweging gekomen voordat je daar bewust over hebt nagedacht. Daarom is een relatiepatroon veranderen niet alleen een kwestie van weten wat je anders zou moeten doen. Je moet ook leren herkennen wanneer het patroon in jou wordt geactiveerd.

Hoe hoger de spanning, hoe gemakkelijker je terugvalt in je patroon

Als je rustig bent, heb je meestal veel meer mogelijkheden. Je kunt luisteren, relativeren, nadenken over wat je voelt en kiezen hoe je iets wilt zeggen. Wanneer de spanning stijgt, wordt dat moeilijker. Je aandacht vernauwt zich en je vertrouwde manier van reageren komt sneller naar voren. Misschien wil je het onmiddellijk oplossen, wil je weg of kun je nauwelijks meer voelen wat je eigenlijk nodig hebt.

Dat zie je bijvoorbeeld in een ruzie waarin je jezelf hebt voorgenomen rustig te blijven. In het begin lukt dat nog. Maar dan zegt je partner precies die ene zin die hard binnenkomt. Je voelt jezelf veranderen en voor je het weet zit je weer in de bekende discussie. Dat betekent niet dat je niet gemotiveerd genoeg bent om te veranderen. Het betekent dat je moet leren herkennen wanneer je nog keuze hebt. Vaak ligt dat moment veel eerder dan je denkt.

Zoek naar het eerste moment waarop je in je patroon terechtkomt

We kijken vaak naar het gedrag aan het einde van het patroon. Je werd boos, stuurde zes berichten, klapte dicht, gaf uiteindelijk toe of hebt een uur geprobeerd je partner te overtuigen. Maar als je het patroon wilt veranderen, is het interessanter om terug te gaan naar het begin. Wat gebeurde er vlak voordat je spanning voelde? Wat merkte je als eerste in je lichaam? Welke gedachte kwam op? Welke betekenis gaf je aan wat je partner deed? En wat was je allereerste neiging?

Misschien begon het met een blik op het gezicht van je partner, een andere toon, een bericht waarop niet werd gereageerd, een zucht of een opmerking die je als kritiek ervoer. Daar zit vaak de eerste afslag. Niet pas wanneer je midden in de ruzie zit, maar op het moment waarop iets in jou geraakt wordt en je automatische reactie zich begint aan te dienen. Hoe eerder je dat moment leert herkennen, hoe groter de kans dat je iets anders kunt doen.

Iets anders doen hoeft niet meteen groot te zijn

Wanneer mensen een relatiepatroon willen veranderen, leggen ze de lat soms heel hoog. Ze willen nooit meer onzeker reageren, niet meer dichtklappen, altijd rustig communiceren of voortaan perfect hun grenzen aangeven. Maar verandering zit vaak veel kleiner. Je voelt de neiging om onmiddellijk een tweede bericht te sturen en wacht tien minuten. Je merkt dat je ja wilt zeggen terwijl je nee voelt en zegt: "Ik wil hier even over nadenken." Je voelt jezelf in de verdediging schieten en zegt: "Wacht even, dit raakt me. Ik wil eerst begrijpen wat je bedoelt." Of je merkt dat je wilt weglopen uit een gesprek en zegt: "Ik voel dat ik dichtga. Ik heb even tijd nodig, maar ik wil hier vanavond op terugkomen." Het patroon hoeft niet in één keer verdwenen te zijn. Er ontstaat iets nieuws zodra je niet meer automatisch helemaal meegaat in dezelfde reactie.

Een andere reactie voelt niet automatisch meteen beter

Je kunt een gezonde grens aangeven en je daarna schuldig voelen. Je kunt iemand ruimte geven en ondertussen enorm onrustig zijn. Je kunt je kwetsbaar uitspreken en je daarna bloot voelen. Je kunt stoppen met alles voor de ander oplossen en het moeilijk vinden om toe te kijken hoe diegene zelf worstelt. Het feit dat een nieuwe reactie ongemakkelijk voelt, betekent niet automatisch dat die reactie niet bij je past. Soms voelt je vertrouwde patroon juist comfortabeler omdat je het kent, niet omdat het je uiteindelijk brengt waar je wilt zijn. Dat is ook waarom terugvallen zo verleidelijk kan zijn. Je bekende manier van reageren geeft op korte termijn vaak verlichting. Je krijgt bevestiging, voorkomt een conflict, hoeft iets pijnlijks even niet te voelen of krijgt tijdelijk het idee dat je weer grip hebt. Op langere termijn kan precies die reactie ervoor zorgen dat je steeds opnieuw in dezelfde dynamiek terechtkomt.

Je hoeft je automatische reactie niet weg te krijgen

Het doel is uiteindelijk niet dat je nooit meer de neiging voelt om te pleasen, trekken, verdedigen, controleren of terugtrekken. Juist wanneer je jezelf verbiedt om zo te voelen, ontstaat er gemakkelijk een nieuw gevecht. Interessanter is dat je die eerste reactie leert herkennen zonder haar onmiddellijk te hoeven volgen. "Ik merk dat ik nu bevestiging wil." "Ik voel dat ik mezelf wil verdedigen." "Ik wil nu zeggen dat het me niet uitmaakt, terwijl het me eigenlijk wel uitmaakt." "Ik voel dat ik weg wil uit dit gesprek." Daar zit een belangrijk verschil tussen een patroon hebben en volledig door dat patroon gestuurd worden. Je eerste reactie mag er zijn, maar er kan steeds meer ruimte ontstaan om te bepalen wat je daarna doet.

Je patroon verandert door nieuwe ervaringen

Iedere keer dat het je lukt om iets anders te doen, ontstaat er een nieuwe ervaring. Je spreekt je uit en ontdekt dat je een meningsverschil kunt verdragen. Je geeft een grens aan en merkt dat je niet verantwoordelijk bent voor de teleurstelling van de ander. Je geeft iemand ruimte en ontdekt dat afstand niet automatisch betekent dat de verbinding verdwijnt. Dat hoeft niet meteen ontspannen te voelen. In het begin kan het juist spannend zijn. Maar door nieuwe ervaringen kan langzaam veranderen wat je op zulke momenten verwacht en hoe automatisch je vertrouwde patroon voelt.

Daarom gaat een relatiepatroon doorbreken niet over één keer het perfecte gesprek voeren. Het gaat erom dat je steeds eerder herkent wat er gebeurt en op die momenten kleine nieuwe ervaringen opdoet. Je hoeft dus niet te wachten tot je automatische reactie verdwenen is om iets anders te kunnen doen. Juist door steeds iets anders te doen, kan je oude patroon uiteindelijk minder bepalend worden.

Wil je niet alleen begrijpen waarom je steeds terugvalt in hetzelfde relatiepatroon, maar ook daadwerkelijk iets veranderen in de patronen waar je steeds tegenaan loopt

Benieuwd wat ik voor jou of jullie kan betekenen? Plan een gratis kennismakingsgesprek.