Hoe werkt je jeugd door in je relaties?

Hoe werkt je jeugd door in je relatiepatronen?

Je leert als kind al veel over relaties, lang voordat je zelf een liefdesrelatie hebt. Je leert wat er gebeurt als je boos bent, verdrietig bent, aandacht nodig hebt of iets anders wilt dan de mensen om je heen. Je merkt hoeveel ruimte er is voor gevoelens, hoe er thuis met ruzie wordt omgegaan en of je gemakkelijk om hulp kunt vragen. Maar ook of je vooral zelfstandig moet zijn, rekening moet houden met anderen of ervoor moet zorgen dat de sfeer goed blijft.

Daar trek je als kind niet bewust allerlei conclusies uit. Je past je aan aan de omgeving waarin je opgroeit. Juist daardoor kunnen bepaalde manieren van omgaan met anderen zo vanzelfsprekend worden dat je ze later meeneemt in je liefdesrelaties. Wat vroeger hielp om verbinding te houden, spanning te voorkomen of jezelf te beschermen, kan zo onderdeel worden van een relatiepatroon waar je als volwassene steeds opnieuw in terechtkomt.

Je leert als kind hoe relaties werken

Een kind kijkt niet alleen naar wat ouders zeggen, maar ervaart vooral wat er gebeurt in contact met anderen. Als je verdrietig bent, komt er dan iemand naar je toe of moet je jezelf bij elkaar rapen? Als je boos bent, blijft de verbinding dan bestaan of ontstaat er spanning? Als je iets niet wilt, mag je dat zeggen? En wanneer iemand anders boos of teleurgesteld is, voel je dan dat dat gevoel bij die ander mag blijven of krijg je het idee dat jij er iets aan moet doen?

Ook hoe mensen thuis met elkaar omgaan speelt mee. Misschien werden meningsverschillen uitgesproken en daarna weer opgelost. Misschien werd er veel ruzie gemaakt. Misschien werd er juist bijna nooit ruzie gemaakt omdat irritaties werden ingeslikt. Misschien trok iemand zich terug wanneer er spanning ontstond of werd er na een conflict gedaan alsof er niets was gebeurd. Zo doe je allerlei ervaringen op over nabijheid, afstand, emoties, behoeften en conflict. Niet als een soort bewuste les, maar doordat je jarenlang onderdeel bent van die relaties.

Je leert wat je moet doen om de verbinding goed te houden

Stel dat je merkt dat er thuis weinig ruimte is voor gedoe. Misschien heeft een van je ouders veel aan het hoofd, is er vaak spanning of merk je dat sterke emoties niet goed worden verdragen. Je kunt dan leren om gemakkelijk te zijn. Je vraagt niet te veel, past je aan en houdt rekening met anderen. Dat kan later een patroon worden waarin je ook bij een partner sterk gericht bent op wat de ander nodig heeft. Je voelt snel hoe de sfeer is, denkt na voordat je iets moeilijks zegt en slikt soms iets in omdat je geen gedoe wilt. Wanneer je partner teleurgesteld is, ga je twijfelen aan je eigen keuze. Je bent dan niet bewust bezig om je jeugd te herhalen. Je doet wat voor jou heel normaal is geworden binnen verbinding: rekening houden met de ander om de relatie goed te houden. Iemand anders kan juist geleerd hebben om veel aandacht te vragen of hard te vechten voor contact. Als aandacht vroeger onvoorspelbaar was, kan het belangrijk worden om goed in de gaten te houden of de ander er nog is. Weer iemand anders leert juist weinig nodig te hebben omdat steun niet vanzelfsprekend beschikbaar was. Zo kunnen verschillende ervaringen tot heel verschillende relatiepatronen leiden.

Je kunt leren om jezelf aan te passen

Aanpassen is op zichzelf niet verkeerd. In iedere relatie houd je rekening met elkaar. Het wordt iets anders wanneer aanpassen bijna automatisch gebeurt en je jezelf daarin steeds minder goed hoort. Misschien was jij vroeger degene die weinig problemen gaf. Je voelde goed aan wanneer het niet uitkwam om iets te vragen, hielp anderen en kon jezelf prima vermaken. Daar kunnen mooie eigenschappen uit ontstaan: zelfstandigheid, betrokkenheid en het vermogen om rekening te houden met anderen. Maar dezelfde manier van omgaan met verbinding kan later doorschieten. Je partner vraagt wat jij wilt eten en je zegt: "Maakt mij niet uit." Je wilt eigenlijk niet mee naar een afspraak, maar gaat toch omdat je partner het belangrijk vindt. Je bent ergens door geraakt, maar denkt eerst na over hoe je het kunt zeggen zonder dat de ander zich vervelend voelt. Langzaam kan er een relatie ontstaan waarin de wensen en gevoelens van je partner vanzelf meer ruimte innemen dan die van jou. Niet noodzakelijk omdat je partner dat eist, maar omdat jij gewend bent die ruimte te geven.

Je kunt ook leren dat je het vooral zelf moet oplossen

Niet iedereen leert om zich aan te passen. Je kunt ook geleerd hebben dat het gemakkelijker is om weinig nodig te hebben. Misschien werd er thuis niet veel over gevoelens gesproken of waren de mensen om je heen zelf niet goed in staat om emotionele steun te geven. Je leert dan dat je problemen vooral zelf oplost. Ook dat kan later een kracht zijn. Je bent zelfstandig, redt jezelf en raakt niet snel in paniek wanneer iets tegenzit. Maar binnen een liefdesrelatie kan het moeilijker worden wanneer een ander emotioneel dichtbij komt. Hulp vragen voelt ongemakkelijk. Je vindt het lastig om te zeggen dat je iemand nodig hebt. Wanneer een gesprek emotioneel wordt, heb je eerst behoefte om je terug te trekken en alles zelf op een rijtje te zetten. Je partner kan die afstand vervolgens ervaren als desinteresse en juist meer contact gaan zoeken. Hoe meer de ander trekt, hoe sterker jij behoefte krijgt aan ruimte. Zo kan een manier waarop je vroeger hebt geleerd om met jezelf om te gaan later onderdeel worden van een patroon tussen twee mensen.

Je leert ook wat er met emoties gebeurt

In sommige gezinnen worden gevoelens gemakkelijk uitgesproken. In andere gezinnen wordt er vooral praktisch gereageerd. "Niet huilen." "Kom op, doorgaan." "Zo erg is het toch niet?" Of emoties worden niet afgekeurd, maar er wordt simpelweg weinig naar gevraagd. Je kunt daardoor leren dat bepaalde gevoelens beter niet te veel ruimte kunnen krijgen. Misschien slik je verdriet snel in, vind je boosheid moeilijk of weet je als volwassene vooral wat je dénkt over een situatie maar minder goed wat je voelt. Dat kan zichtbaar worden in een relatie wanneer je partner vraagt: "Maar wat doet dit eigenlijk met jou?" en je daar moeilijk antwoord op kunt geven. Of wanneer je pas veel later ontdekt dat iets je eigenlijk al weken dwarszat. Het gevoel was er wel, maar je bent gewend geraakt er snel overheen te stappen. Andersom kun je ook geleerd hebben dat emoties heel groot worden binnen relaties. Als spanning thuis snel opliep, kan een meningsverschil voor jou iets zijn wat onmiddellijk opgelost moet worden. Niet omdat je bewust dramatisch wilt reageren, maar omdat rustig naast een conflict blijven bestaan nooit iets is geweest wat je goed hebt kunnen oefenen.

De rol die je vroeger had, kun je later opnieuw innemen

Binnen gezinnen ontstaan vaak vanzelf rollen. Het ene kind is degene die helpt, het andere degene die weinig vraagt. Iemand probeert de vrede te bewaren, maakt grapjes wanneer het gespannen wordt, presteert goed of neemt juist veel ruimte in om gezien te worden. Zo'n rol is niet je persoonlijkheid in steen gebeiteld. Maar wanneer je jarenlang een bepaalde positie hebt gehad, kan die vertrouwd worden. Was jij degene die altijd rekening hield met iedereen, dan kun je ook in je relatie degene worden die als eerste beweegt. Was jij gewend problemen alleen op te lossen, dan kan het lastig zijn om een partner werkelijk toe te laten wanneer je het moeilijk hebt. Was jij degene die de sfeer probeerde te herstellen, dan kun je je in een relatie snel verantwoordelijk voelen wanneer je partner niet lekker in zijn vel zit. Je neemt dus niet letterlijk je gezin van vroeger mee je relatie in. Je kunt wel manieren van omgaan met verbinding meenemen die daar zijn ontstaan.

Ook wat je zag tussen je ouders kan invloed hebben

Je leert niet alleen door wat er rechtstreeks tussen jou en je ouders gebeurde. Je ziet ook hoe de mensen om je heen relaties met elkaar aangaan. Hoe wordt liefde getoond? Hoe worden beslissingen genomen? Wat gebeurt er als twee mensen iets anders willen? Wie past zich aan? Wie bepaalt? Wordt er gepraat na een ruzie of dagen gezwegen?

Dat betekent niet dat je later automatisch dezelfde relatie krijgt als je ouders. Sommige mensen nemen juist heel bewust het tegenovergestelde voor. Als je thuis veel ruzie zag, kun je bijvoorbeeld besluiten: "Zo wil ik nooit worden." Maar ook dat kan invloed hebben. Misschien probeer je vervolgens ieder conflict te vermijden omdat ruzie voor jou gelijk is gaan staan aan een slechte relatie. Je kunt dus zowel gedrag overnemen als er juist heel hard van weg proberen te bewegen. In beide gevallen kan wat je vroeger hebt gezien invloed krijgen op hoe je nu met relaties omgaat.

Het gaat niet om schuld geven aan je ouders

Praten over de invloed van je jeugd wordt al snel vertaald naar: "Dus mijn ouders hebben het verkeerd gedaan." Dat is te simpel. Je ouders hadden zelf een geschiedenis, karakter, mogelijkheden en beperkingen. Ze kunnen veel van je hebben gehouden en tegelijkertijd bepaalde dingen niet hebben kunnen geven. Bovendien ontstaat een relatiepatroon nooit uit één gebeurtenis en hoeft een patroon ook niet uitsluitend uit je jeugd te komen. Ervaringen op school, vriendschappen, verlies en latere liefdesrelaties kunnen eveneens invloed hebben op hoe je met verbinding omgaat. Het gaat daarom niet om het zoeken naar een schuldige. Het gaat over: Wat heb jij geleerd over hoe je jezelf binnen een relatie moet gedragen om verbinding te houden, jezelf te beschermen of spanning te voorkomen?

Wat vroeger hielp, kan later in de weg gaan zitten

Dat is misschien wel het belangrijkste om te begrijpen. Veel relatiepatronen zijn niet ontstaan omdat er iets mis met je is. Ze hebben ooit een functie gehad. Aanpassen kan hebben geholpen om de sfeer rustig te houden. Zelfstandig zijn kan ervoor hebben gezorgd dat je niet steeds teleurgesteld werd wanneer steun uitbleef. Goed opletten hoe het met anderen ging kon helpen om spanning vroeg te herkennen. Je terugtrekken kon een manier zijn om niet overspoeld te raken door ruzie.

Het probleem ontstaat wanneer je diezelfde oplossing blijft gebruiken in situaties waarin hij niet meer nodig is of zelfs tegen je gaat werken. Je past je nog steeds aan terwijl je partner best wil weten wat jij wilt. Je lost alles zelf op terwijl je partner juist graag naast je wil staan. Je probeert ieder conflict te voorkomen terwijl je relatie misschien juist sterker zou worden als je eindelijk zegt wat je werkelijk voelt. Wat vroeger bescherming gaf, kan je als volwassene daardoor juist weghouden van de verbinding die je zoekt.

Hoe herken je wat jij uit je jeugd hebt meegenomen?

Je hoeft daarvoor niet je hele jeugd te analyseren. Kijk eens naar wat je in je huidige relaties automatisch doet wanneer de verbinding spannend wordt. Ga je harder werken voor contact? Pas je je aan? Trek je je terug? Probeer je het probleem meteen op te lossen? Voel je je verantwoordelijk voor hoe de ander zich voelt? Vind je het moeilijk om hulp te vragen of om duidelijk te zeggen wat jij wilt? Vervolgens kun je jezelf afvragen: waar heb ik geleerd dat dit helpt? Niet om koste wat kost een gebeurtenis uit je jeugd te vinden die alles verklaart, maar om te begrijpen waarom een bepaalde manier van reageren voor jou zo logisch is geworden. Soms ontdek je dan dat iets wat je altijd als een karaktereigenschap hebt gezien eigenlijk ook een manier is waarop je hebt geleerd om relaties veilig en voorspelbaar te houden.

Je bent niet veroordeeld tot wat je vroeger hebt geleerd

Je jeugd heeft invloed op je, maar bepaalt niet hoe je de rest van je leven relaties zult aangaan. Juist doordat je gaat herkennen wat je automatisch doet, ontstaat er ruimte om te onderzoeken of die manier van reageren nog bij je huidige leven past. Misschien mag je leren dat je een ander kunt teleurstellen zonder dat de verbinding verdwijnt. Dat je niet alles zelf hoeft op te lossen. Dat je gevoelens niet eerst hoeft te begrijpen of netjes te formuleren voordat ze er mogen zijn. Dat een meningsverschil niet automatisch betekent dat er iets mis is met je relatie. Of dat je niet harder hoeft te werken om liefde vast te houden.

Je kunt niet veranderen wat je vroeger hebt geleerd. Je kunt wel veranderen wat je vandaag nog automatisch blijft herhalen.

Wil je begrijpen welke relatiepatronen je hebt meegenomen en hoe je daar nu iets in kunt veranderen?

Benieuwd wat ik voor jou of jullie kan betekenen? Plan een gratis kennismakingsgesprek.